ERGENLİK SENDROMLARI

Ergenlerin kanında önceleri çok düşük olan bazı hormonların ergenlik döneminde hızlı artış göstermesi davranışsal uyum problemlerine ve ergenlerin de kendine yabancılaşmasına neden olmaktadır. Bu nedenle ergenlerin kendini yeniden keşfetme adına bedeniyle çok uğraştığı, günün çoğunu ayna karşısında geçirdiği, kiminin kaşını, gözünü, burnunu beğenmediği için içine kapandığı, kiminin de bu küçük yaşta estetik ameliyatlara yöneldiği görülmektedir. Ergen daima kendini yaşından büyük zanneder. Beş duyuyla hareket ettiği için empatisi düşüktür; ailenin yaptığı fedakârlıkları göremez, ailenin onun faydası için belirlediği kuralları özgürlüğünün kısıtlanması, yaşamına müdahale olarak algılar. Ergenlere anlayışlı davranmak onları aileye yaklaştırırken, ergenle inatlaşmak onları dışa yöneltir, kötü arkadaş ortamına itebilir ve kötü alışkanlıklar edinmelerine neden olabilir. Bazı aileler ergenin bu değişimine anlam verememekte ve bu duruma uyum sağlamakta zorlanmaktadır. Ancak ne kadar uyum sağlanırsa ergen bu değişim dönemini o kadar daha kolay atlatacaktır. 1

Prof. Dr. Tanju Sürmeli; ergen beyni gelişim dönemindeyken beynin üst kısmında, bireyin mantıklı düşünmesini sağlayan nöronlarda hızlı artış, kopmalar ve incelmeler olduğunu, bu gelişim döneminde ergene verilen sorumlulukların, uyması beklenen kuralların beyin gelişimini desteklediğini ancak her isteği yapılan ve anne babanın tutarsız davrandığı ergenlerin beyin gelişiminde ise gecikmeler hatta aksamalar olduğunu belirtmiştir. Yine çoğu talepleri yerine getirilen ergenin beyninin haza alıştığını, giderek artan yüksek dopaminle morfin etkisi yapmış gibi beyni uyuşturarak gelişimini olumsuz etkilediğini, buna bağlı olarak uyuşuk, üşengeç gençlerin yetiştiğini vurgulamaktadır.

Bu bilimsel açıklamaya dayanarak yapılan değerlendirmede ebeveynlerin, çocuklarının asi davranışlarında ve anne baba taleplerine duyarsız olmalarında etkilerinin olduğu söylenebilir. Ebeveynlerin, ergenin beyin gelişimindeki değişimleri dikkate alarak sergilediği destekleyici tutumlar ve manevi değerleri içselleştirerek doğru rol model olmaları ergenin olumlu yönde gelişmesini sağlayabilir.

Ergenlere Manevi Değerin Verilmesi

Ergenlik dönemi iradeye hâkim olmanın en zor dönemidir. Böyle olması münasebetiyle çok özel donanımlar gerekmektedir. Yaşanan problem ne kadar büyükse o oranda ciddi hazırlık yapmak gerekmektedir. Ergenlik dönemindeki bu hazırlık hem karşılaşılacak sorunlarla baş etmek hem de hayata hazırlık için gereklidir. Bugünün çocukları yarının yetişkinleridir. Ebeveynlerin ergenlerin gelişimsel süreçlerini tanıyarak, onları anlayarak bilinçli yaklaşmaları, manevi değerleri zamanında vermeleri, seslerini onlara daha rahat duyurmalarını, onların eğitim ve öğretimleri üzerinde daha etkili olmalarını sağlayacaktır. Özellikle çocuklarına sorumluluk verirken, kendileri de manevi değerleri içselleştirip belli varoluş gayesiyle yaratılan insanın başıboş olmadığını, belli sorumluluklarının olduğunu tutarlı eylemleriyle göstermelerinin sözlerden çok daha etkili olduğu unutulmamalıdır. Ergenlere sürekli nasihat etmekten ziyade güçlü rol modellerden örnekler vererek samimi muhabbetler daha faydalı olacaktır.

Peygamberimizin Gençlere Verdiği Değer

Peygamberimiz gençlere çok önem verirdi. 17 yaşındaki Usame'ye güvenip orduyu kendisine teslim etmesi, 26 yaşındaki Muaz'a kadılık görevi vermesi, 17 yaşındaki Zübeyr b. Avvam'ı “Zübeyr benim havarimdir.” diyerek onurlandırması, 15 yaşlarında Müslüman olan Talha ve Zübeyr'i “Cennette benim komşularımdır.” diyerek henüz o yaşlarda cennetle müjdelemesi, 17 yaşında Müslüman olmuş Ebu Ubeyde bin Cerrah için “Bu ümmetin emini Ebu Ubeyde bin Cerrah'tır.” demesi, 12 yaşında olan Hz. Ali'ye ilminden dolayı “İlmin kapısıdır.”, cesaretinden dolayı da “Allah'ın aslanıdır.” demesi daha o küçük yaşta ergenleri yüreklendirerek geleceğin cengâverlerinin yetişmesinde üslubun, gençlere güvenin, gençlere yüklenen sorumluluk ile söylem ve eylem tutarlılığının müthiş örneğidir. Gençlere nasıl muamele edilmesinin yanı sıra beklentiler yönünde desteklenen gençlerin tarihsel süreçte gösterdikler kahramanlıkları hepimiz peygamberimizin örnek hayatından öğrenmekteyiz.

Ailede anne babanın birbiriyle iletişim biçimi, tutum ve davranışları çocuğun kişiliğinin şekillenmesinde önemli bir yapı taşıdır. Toplumda gençler arasında her geçen gün artan saygısızlık, umursamazlık, şiddet gibi davranışların özellikle ebeveynlerin kendilerini çözümün bir parçası olarak görüp değerler öğretimi üzerinde daha fazla durmaları gerektiğini göstermektedir. Değerlerin kazandırılması sürecinde bunu bir görev bilip, bilgi aktarım kanalları çok çeşitli şekilde ele alınarak çocukla diyalog hâlinde aktarımların yanı sıra çocukların yaş, ilgi, algı ve güncel trendler doğrultusunda evde, ev dışında özel zaman ayırarak, çocuğun dikkatini çekecek programlarla eğitim verilmelidir. Aktarılmak istenen değerlerin duygu, düşünce ve davranış olarak net bir tanımlamasının olması gerekir. Değerler eğitiminin aktarım metotları örnek olayları, hikâyeleri, filmleri izlemek, incelemek ve üzerinde konuşmanın yanı sıra ilgili değerin gerektirdiği davranışın bizzat yapılmasıdır. Peygamberimiz ebeveynlere: “Hiçbir ebeveyn çocuğuna güzel ahlâktan daha iyi bir ikramda bulunamaz.” (İbn Mace, “Edep”, 3/ Tirmizi, “Birr”, 33) buyurmaktadır. Böylece Efendimiz ebeveynlerin çocuklarına manevi değerler kazandırmaları konusundaki sorumluluklarını hatırlatmaktadır.

Peygamberimizin Gençlere Beş Tavsiyesi

1) “Delikanlı! Sana bazı sözler öğreteceğim: Allah'ın hakkını koru ki Allah seni korusun. Allah'ın hakkını gözet ki onu hep yanında bulasın. Bir şeyin olmasını istediğinde Allah'tan yardım dile. Şunu bilmelisin ki, bütün toplum (varlık âlemi) bir konuda senin yararına bir şey yapmak için bir araya gelse ancak Allah yazmışsa sana destek verebilirler. Yine bütün toplum sana zarar vermek için bir araya gelse ancak Allah yazmışsa sana zarar verebilir. Zira kalemler kaldırılmış, sayfalar kurumuştur.” (Tirmizi, “Sıfatü'l-kıyame”, 59)

2) “Allah (c.c.) yaşından ötürü bir ihtiyara saygı gösteren gence yaşlılığında kendisine hizmet edecek kimseler lütfeder.” (Tirmizi, “Birr”, 75)

3) “Kişi arkadaşının dini ve ahlâkı üzeredir. Öyle ise sizden biriniz kiminle arkadaşlık kurduğuna iyi baksın.” (Tirmizi, “Zühd”, 45; Ebu Davut, “Edep”, 16)

4) “Huşu duyan gençler, (namaz kılarak) rükû eden yaşlılar, emzikli bebekler ve otlayan hayvanlar olmasaydı mutlaka başınıza azap yağardı.” (Ebu Ya'la, Müsned, 11/287)

5) “İnsanlar içinde yüce Allah'ın en sevdiği kimse kötülükleri terk edip iyiliklere yönelen gençtir.” (Ebu Davut, “Salât”, 26)

Ebeveynlerin bu hadisler doğrultusunda çocuklarını eğitmesi, ümitsizliğe kapılmadan topluma ve insanlığa faydalı nesiller yetiştirmesi gerekmektedir. İnsanlığın, tabiatın, hayatın ve mevcudatın ihya ve inşa olması bu tür hayırlı nesillerle mümkündür. İki cihan saadeti de ancak böyle elde edilebilir. Unutulmamalıdır ki yüce yaratıcının emir ve nehiyleri doğrultusunda yetişen gençler, sadece anne babaları için değil, akraba ve toplum ları için de cennet vesilesi olacaktır.

Eminegül YILDIRIMLI / Psk. Uzm./Aile Danışmanı