GELECEK TASAVVURU

Bu ruh halini taşıyanların yapacağı ilk iş geçmiş birikimi değersizleştirmek olacak. Cesaret ve yeteneklerine göre geçmiş ilim geleneğinin hangisine savaş açacaklarını da belirliyorlar.

Yerine ve zamanına göre; irfana, fıkıha, tefsire, hadise, kelama, geçmiş idare biçimlerimize… saldırıyorlar. Saldırı alanları geniş.

Tevfik Fikret’in Tarih-i kadim

İşte, der, insanoğlunun geçmiş hayatı bu. Ve başlar bize maval okumaya. Ninniler uydurup uyutur bizi dedelerimizin derin boşluklar içinde, uzun, zifiri karanlık hayatından. Gösterir bize evvel zamanı, tek doğru, en güzel örnek, der. Bakarsın gelecek günlerin farkı yok geçen geceden. Senin tarih dediğin işte budur, alnında altı bin yıllık buruşuklar ve bir o kadar da kuşku. Başı geçmişe bir düşe değer, sürünür ayağı bomboş bir geleceğe, bir deri bir kemik, ayakta zorla durur. …

Şiiri; geleceğe kilitlenmiş, geçmişin yükünden kurtulmanın neler kazandıracağını, tarihi birikiminden nasıl kurtulacağını haber veriyor. Geçmişe savaş açanların inanışları ve hayata bakışları farklı olabilir lakin ortak noktaları “geçmişin yükünden kurtulmak” tır.

Geleceğe kitlenenler, durmadan, dinlenmeden ileriye koşuyorlar, gayretleri ve çabaları çok fazla, çünkü yıkmaları gereken, yanlışa saplanmış koca bir mazi var. Koca mazinin enkazını temizlemek kolay değil bedel ister. İşte o bedeli bu yüce ruhlu(!) insanlar ancak ödeyebilir. Onlara göre geçmişi değerlendirme vakti geçmiştir, o enkazı yıkarak ancak kurtulmak mümkün.

Bize ulaşan maziyi değerlendirme ise; toptan yok saymak veya savaş açmak değil. Bugünü ve geleceği göz önünde bulundurarak, geçmişin neyine, nasıl geleceğe taşıyabiliriz hesabını yapmakla mümkün.

Geçmiş ile gelecek arasında bir bağ vardır. Bugüne geçmişin üzerine basarak gelinmiştir, buradan da geleceğe doğru yol alınır.

Geçmişi bugüne aynen aktarmak mümkün değil. Zaman akıp gidiyor, güneş hergün doğuyor ve batıyor, tabiat her sene yenileniyor, bir nevi ölüyor ve tekrar diriliyor fakat iki bahar, iki kış, iki yaz, iki güz hiç aynı olamıyor. Her bir insan anbean nefes alıyor lakin aldığımız her nefes aynı değil.

Değişim ve dönüşün her lahza olmaktadır. İnsanoğlunun hayatında bir kesinti yok. Her an değişen bizler daima bir hayat çizgisini de takip ediyoruz. Uyku manevi bir ölüm benzeri olsa da doğuşumuzdan ölümümüze kadar değişmelerle yürüyor olsak da bir istikametimiz bir hayat çizgimiz yok olmayan lakin gelişen bir ömrümüz var.

Dinlerin, medeniyetlerin, ilimlerin, teknik gelişmelerin de bir hayat çizgileri var. Onlar da durdukları yerde durmuyorlar, ilerliyorlar. Unutulmaması gereken bir husus var; olgunlaşırken, gelişirken, değişirken bile hayatiyetlerini devam ettiriyorlar. Bu devam ediş, ettiriliş, yerinden ediş, ediliş değildir. Değişmeyen ilkeler doğrultusunda gelişmişliktir. Eskiyen ve devre dışı kalan bazı düşünceler, kurumlar, kuruluşlar olabilir. Bunların neler olduğu zaman içinde anlaşılır.

Esas üzerinde durmak istediğim mesele; İslam dinene mensup biz Müslümanların gelecek ile geçmiş arasındaki bağı nasıl kurmamız gerektiğidir. İslam’ın temel değişmezlerini değişime/dönüşüme değiştirime açarsak nereye savrulacağımız belli olmaz. Tümüyle geçmişe saplanıp kalırsak da donar, camidleşirirz.

Temel iki prensibimiz bu hususta bize ışık tutucu ve yol göstericidir. Biri sübutu ve delaleti kat’i nassa bağlılık, diğeri de bize bırakılan alanda içtihat edebilme kabiliyeti ve yeteneğini elde ediş ve onu doğru işletişdir. Nassın hangisinin ne anlama geldiği de neyin ictihad kapsamına girdiği de erbabınca bilinir. Her önüne gelen bu nass kat’idir, bu konu içtihada girer ve içtihadı da budur diyemez.

Her bir ilim ve bilimin kendi kanunları ve kaideleri vardır onlara riayet ederek gelişir, olgunlaşır bazen de değişir. İslam ilim geleneği de bu kurala tabidir. Her bir İslamî ilim dalının kendi kuralları ve kaideleri doğrultusunda bu merhaleler icra edilir. Zaman zaman bu konuda tartışmalar olsa da bugüne dek böyle süregelmiştir. Bu işleyiş bir nevi fıtrata uymakla da izah edilebilir. Her bir ilim alanının kendi fıtratı vardır, bu fıtrat zorlanarak sıçramalar yapmak, ilmin ruhunu ve şeklini tahrip eder. İslamî ilim geleneğini tahrip etmeye kimsenin haddi de değildir, buna kimsenin gücü de yetmez. Ancak herkes kendine zarar verir veya kendine fayda temin edebilir. Bu din son dindir, yeni vahiy gelmez, gelen vahyi anlamak ve yaşamaktır bize düşen.

Kâzım Sağlam