KİŞİNİN MEDENÎLİĞİNDEN...

İnsan kendisinde hazır bulduğu tabiatının özellikleri dışında sosyal çevresi içinde de bazı şeyleri hazır bulur. Bunlar toplumunun inanış ve yaşam biçimi, tarihinin getirdiği örflerdir. Bunla birlikte günümüzde artık insan sadece kendi toplumu ve bu toplumun inanç ve yaşam tarzını değil, dünyanın hemen her yerindeki insan topluluklarının inanç ve yaşam tarzlarını, tarihlerini ve örflerini görme imkânına sahiptir. Önünde hazır olarak bulduğu inanç ve yaşam tarzları içinde bir tercihte bulunmaksa insanın kendi iradesine bakmaktadır. İnsanın iradesi ile seçtiği ve kendisini onunla tanımladığı şey o insanın kimliğini ifade eder. Belirli bir şekilde davranıp, belirli tavırlardan uzaklaşması, bazı şeylere kendi isteği ile talip olarak yine bazı şeylerden kendi rızası ile kaçınması o insanın kimliğinden kaynaklanan hareketlerdir. Kimlik, onsuz olunamayacak olan ve daima insanla beraber olacak olan şeydir. Çünkü insan, iradesini bir kimlikle kullanır.

Kendimizde hazır bulduklarımız ile sosyal çevremiz içinden tercih ettiklerimizin birbiri ile etkileşmesi kişiliğimizi ortaya çıkarır. Kişilik bizim kendi tabiatımızdan, kimliğimize uygun biçimde şekillendirdiğimiz biçim verdiğimiz tarafımızdır. Kimlik tercihlerimiz, tabiatımız tamamen tercihlerimizin dışında olan, kişiliğimiz ise bu ikisini birleştirdiğimiz yönümüzdür. Başka bir deyişle şahsiyetimiz, karakterimiz, ahlâkımızdır. Kişilik, tabiatımızın kimliğimizle işlenmesi neticesinde ortaya çıkar. Medeniyeti belirleyen eylemleri bu yönümüzle gerçekleştiririz. Eşyaya biçim vermemiz ve eserler ortaya çıkarmamız da kişiliğimiz ile mümkün olur.

***

Kişiliğimiz, tabiatımız olan hislerimiz ve eylem tarzımız ile kimliğimiz olan inanç/fikir/ülkü’müz, yaşamımız boyu ilerlemek istediğimiz yolu, eylemlerimize istikamet veren temel derdimizi, amacımızı ve hedeflerimizi belirler.

Tabiatımızın ortaya çıkardığı eylem tarzımız ve hissiyatımız, tasdik ettiğimiz inanç/fikir/ülkü içinde bir şeyleri temel mesele edinmemize zemin hazırlar. ‘Derdimiz’ bir an bile kendisinden ayrı kalamayacağımız esas meselemizdir. Nerede olursak olalım içimizden bir şeyler sürekli o meseleyle ilgilenmek için bizi sıkıştırır. Şayet kimliğimiz, tabiatımız üzerinde esaslı bir etki bırakmışsa, kişiliğimiz kimliğimiz üzerine oturur ve yaşamımızın her anında kimliğimizden kaynaklanan bir meseleyi dert edinmemizi sağlar. Şayet kimliğimiz tabiatımız üzerinde etkin değilse kişiliğimiz silik ve oturmamış olacağından, kalıcı ve tutarlı bir derdimiz olamaz. Günün getirdiği gündemlere göre dertlenir, meselelerimizi dış belirleyicilerin etkisinde oluştururuz.

Sahip olduğumuz dert kaçınılmaz olarak bizi bu derdin devasını aramaya yönlendirir. Deva olarak kendisine yöneldiğimiz şeylerse bizim amaçlarımızı ifade eder. Bu dert uğruna bir amaç ediniriz ve bu amaca ulaşmak için var gücümüzle çalıştığımız sürece kendimizi derdimizle dertleniyor kabul ederiz. Amaç kendisine yönelinen ve o yönde gidilendir. Kişinin derdi neyse, derdine münasip bir yolda ilerler. O yolda ilerledikçe yani amaç uğrunda bir takım eylemler sergiledikçe, dert kuvvetlenir, yola olan bağlılık artar.

Amaca ulaşıp ulaşmadığımızı ise hedeflerimizle biliriz. Hedef amaç edinilen yoldaki menzildir. Bu menzile vardığımızda amacımıza ulaştığımızı ve derdimizin devasını bulma adına bir şeyler yapmış olduğumuzu biliriz. Hedefe ulaşıp ulaşmamak bir nasip meselesidir. Fakat hedefsiz bir şekilde, herhangi bir yolda bir şey amaçlanarak ilerlenilemez. Hedefler vaktimizi iktisatlı kullanmamızı sağlar. Çünkü hedeflere ulaşmak için yapılması gereken işler vardır ve bu işlerin yapılması için de vakte ihtiyaç olacaktır. Hedefi olan kimse vaktini sere serpe kullanamaz. Canının istediği ve zevk aldığı işlere yeterinden fazla dalamaz. Bu ‘yeter’in miktarını yine hedefe göre yapılan plan-program belirler.

Kendi tabiatını tanıyan, kimliğini belirlemiş, kişiliği oturmuş olan insan bir dert sahibi insandır. Bu dert ile bir takım amaçlar edinir ve yine bu amaç doğrultusunda kendisine hedefler koyar. Her bir anını, gününü, haftasını, aylarını ve yıllarını bu hedeflere göre tanzim eder. Kendisini hedefinden uzaklaştıracak, derdi ile bağdaşmayacak ve amacından saptıracak işlerle ilgilenmez. Dolayısıyla kimliği ve kişiliği ile uyuşmayan eserler ondan sadır olmaz. Bu yönüyle o insan artık kendi kimliği ile tercih ettiği inanç/fikir/ülkü’nün medeniyetini oluşturan fertlerden bir fert olur ve o medeniyete ait bir fert olduğundan medenî olur. Kendisinin kim olduğunu bilmeyen, kişiliği oturmamış kimse, herhangi bir dert ile dertlenemez, amaç edinemez, hedefler koyamaz. Bu sebeple medenî de olamaz. Medenî olmayan fertler topluğu ise medeniyet kuramazlar.

Çizdiğimiz bu tablo ile İslam Medeniyetinin nasıl inşâ edileceğini, medeniyetimizin tarih sahnesinde kendisini yeniden nasıl göstereceğini görme imkânı elde ediyoruz. Her bir Müslüman fert kendi tabiatını tanır, kimliğini inancı üzere oturtur ve bu ikisinin beslediği bir kişilik kazanabilirse o zaman bu dinin meselelerinden, kendi tabiatına ve kişiliğine uygun bir meseleyle dertlenecek, bu dertle bir amaç edinecek ve yine bu amaç uğrunda hedeflerini belirleyecektir. O zaman eylemleri ve eylemlerinin neticeleri ile İslam medeniliğine sahip bir fert olacaktır. İslam medeniliğine sahip olan fertler ise İslam Medeniyetini yeniden görülür kılacaklardır.

M.Salih İzgöer